Wil je als organisatie, erfgoedgemeenschap of beoefenaar aan de slag met je immaterieel erfgoed? Dan kan je bij ons terecht! Collega’s Lien Geyskens, Laura Danckaert en Chantal Bisschop begeleiden je graag.
Korfvlechten.
“Een typisch erfgoedzorgtraject bestaat eigenlijk niet”, weet Lien, nu ze 6 maand ervaring kon opdoen bij CAG. “Elke gemeenschap komt met haar eigen verhaal, haar eigen tempo en haar eigen dromen over wat ze met hun erfgoed wil doen. CAG staat hen daarin bij. Niet als schrijver of beslisser, maar als klankbord, vraagsteller en gids.”
In Vlaanderen zijn er verschillende manieren waarop immaterieel erfgoed een zichtbare plek kan krijgen. De Grote Verzameling is het brede, toegankelijke platform. Het is een open verzameling van erfgoedpraktijken die mensen zelf aanbrengen. “Een foto en een tekst die beschrijft wat de praktijk inhoudt, is voldoende”, legt Lien uit. “Zo zet je je erfgoed zichtbaar op de kaart in Vlaanderen.” De Inventaris Vlaanderen vraagt meer. “Wie daar op wil staan, engageert zich om actief aan de toekomst van het erfgoed te werken: bewust borgen dus en dat kan vele vormen aannemen, netwerken opbouwen, sensibiliseren, onderzoek, documenteren, vernieuwen en overdracht organiseren. Je wordt ook elke twee jaar opgevolgd.” Het Register van inspirerende voorbeelden zet dan weer inspirerende acties, projecten en programma's die immaterieel erfgoed levend houden in Vlaanderen, in de kijker.
Broodcultuur.
Een van de trajecten die Lien begeleidt, draait rond korfvlechten. Een kleine gemeenschap van mensen die het ambacht nog beoefenen, wil op de Inventaris Vlaanderen staan. Lien helpt hen daarbij samen met Bokrijk | Vakmanschap & Erfgoed.
Die samenwerking past binnen het Domeinnetwerk immaterieel erfgoed, waar organisaties kennis delen, hun werking op elkaar afstemmen en samen praktijkbeoefenaars versterken in het borgen van hun erfgoed. "Wij geven tips, lezen mee en stellen vragen. Het dossier moet van henzelf komen, want het gaat ook over hun verhaal."
Zo'n dossier indienen kan twee keer per jaar, op 15 april en 15 oktober. Het bevat niet alleen een beschrijving van het erfgoed zelf, maar ook steunbrieven van mensen en organisaties uit de omgeving om aan te tonen dat er een gemeenschap rond bestaat én een SWOT-analyse met toekomstperspectieven.
"We helpen om dat concreet te maken”, zegt Lien. “Wat zijn jullie sterktes? Wat bedreigt dit erfgoed? Hoe zorg je dat het over tien jaar nog bestaat?" We ontwerpen vervolgens samen een plan op maat met de nodige borgingsacties. Daarbij vertrekken we altijd vanuit een integrale aanpak, met ook aandacht voor materiële erfgoedzorg en duurzame ontwikkeling in haar verschillende vormen.
Voor de korfvlechters was een van de eerste stappen: meer mensen zoeken. Het erfgoed leeft, maar de kring is klein. "Netwerk bouwen is vaak het moeilijkste en het belangrijkste tegelijk," zegt Lien.
Korfvlechten.
Soms vraagt een traject om een andere aanpak. Bij de Eritrese koffiecultuur, een rijke, ceremoniële praktijk die een groep in Vlaanderen levend houdt, was de taalbarrière een reële uitdaging. Lien ging ter plaatse observeren, schreef op wat ze zag en hoorde, en begeleidde de gemeenschap zo stap voor stap naar een registratie op de Grote Verzameling.
"Je moet soms creatief zijn in hoe je de drempel verlaagt," zegt ze. "Het gaat niet alleen om het erfgoed zelf, maar ook om de manier waarop mensen er toegang toe hebben."
Eritrese koffieceremonie, 2026. © CAG.
Sommige trajecten zijn best intensief en duren lang, voor anderen zijn we een sporadisch klankbord, maar sowieso blijven we altijd beschikbaar. "Dat is het fijne aan onze trajecten: we laten de ergoedgemeenschappen nooit echt los, je kan altijd terugkoppelen. Immaterieel erfgoed is nooit echt ‘af’. Het leeft, het verandert, en soms vraagt het opnieuw aandacht."
Zo zorgde het verbod op het drinken van levende visjes in de nieuwe dierenwelzijnscodex vanaf 2025 voor een acuut probleem voor het dubbelfeest van Krakelingen en Tonnekensbrand in Geraardsbergen. CAG ondersteunde, samen met andere collega’s zoals Werkplaats immaterieel erfgoed, de gemeenschap in de complexe oefening om hun erfgoed in die context dynamisch te herdenken. Met succes, want in 2026 vond voor het eerst een symbolisch alternatief ritueel voor het traditionele visjesdrinken plaats.
En ook dat is een essentieel onderdeel van erfgoedzorgtrajecten: vaak lange termijn werk achter de schermen, zeker als het om complexe en gevoelige materie zoals erfgoed en dieren.
De bokaal met visjes kreeg een prominente plek bij Krakelingen. © Stadsbestuur Geraardsbergen.
De praktijk van het witteren laat zien hoe ver een traject kan reiken. De eeuwenoude irrigatietechniek staat al op de UNESCO-lijst. “Dat is een heel andere schaal," zegt Lien, "maar het begint altijd met dezelfde vraag: wie zijn wij, wat doen wij, en voor wie doen we het?" Het witteren in Lommel werkt duidelijk inspirerend en motiverend: ook op andere locaties gaat men op zoek naar aangepaste, meer eigentijdse vormen van weidebevloeiing met dezelfde ecologische voordelen.
“En meer zelfs, samen zijn ze bezig aan een uitbreiding met die andere praktijken van het dossier op de Inventaris Vlaanderen”, weet Lien. “Het toont aan dat we niet het pad uitstippelen voor een gemeenschap, maar mee blijven nadenken over wat ze zelf willen bereiken.”
Vloeiweiden in Lommel tijdens het witteren.
De trajecten die CAG momenteel begeleidt zijn divers: herboristen, fretteren, duivensport, karakollen, haagleiden, een oogstfeest in Avelgem, watermolens in Vlaanderen... Sommige gemeenschappen willen enkel een klankbord, andere praktijken belanden op de Grote Verzameling of gaan de weg op naar de Inventaris Vlaanderen... "Wat ze gemeen hebben," zegt Lien, "is dat iemand ergens heeft gezegd: dit is ons waard om levend te houden. En dat wij dan de vraag stellen: hoe gaan we dat dan doen? Die vraag stellen, en de gemeenschap helpen om zelf het antwoord te vinden, dat is wat een erfgoedzorgtraject in de kern is.”
Heb je een praktijk, een gebruik of een ambacht waarvan je denkt dat het meer aandacht verdient? CAG luistert graag.
Inkorvingsmand, duivensport.
